Cechy
Trzy istotne cechy rynku energii elektrycznej determinują zachowania uczestników rynku:

• Popyt na energię elektryczną musi być w każdym momencie zrównoważony z podażą przy jednoczesnym braku praktycznej możliwości magazynowania energii elektrycznej

Stąd wynika pozycja i zadania Operatora Systemu Przesyłowego (PSE-Operator), ważność rynku bilansującego, giełdy energii (TGE) i platform elektronicznych obrotu energią (np. poee).

• Zapotrzebowanie na energię jest zmienne w czasie i zależy od szeregu czynników przewidywalnych i nieprzewidywalnych jak np. specyfika przemysłu i technologii, pogoda, popyt na produkty i usługi końcowych użytkowników energii itd.

Stąd taryfy z podziałem na strefy dobowe, dni tygodnia, pory roku oraz konieczność grafikowania zużycia energii.

• Specyfika systemu energetycznego uniemożliwia określenie elektrowni-wytwórcy energii elektrycznej

Energia może pochodzić z każdej elektrowni podłączonej do systemu energetycznego i zlokalizowanej w dowolnym miejscu kraju, a więc np. firma z Poznania może kupować prąd wytworzony w Elektrowni w Połańcu.

Uczestnicy
Na rynku energii elektrycznej działają cztery grupy uczestników:

• Wytwórcy energii elektrycznej:
  • elektrownie systemowe np. Połaniec,
  • elektrociepłownie lokalne,
  • elektrownie i elektrociepłownie przemysłowe,
• Operator sieci przesyłowej 220kV i 400kV: PSE-Operator,
• Operatorzy sieci rozdzielczych 110kV i niższych napięć: lokalne zakłady energetyczne (spółki dystrybucyjne),
• Niezależne firmy handlujące energią (spółki obrotu) np. nasze Biuro Marketingu i Sprzedaży w Katowicach.

Formy
Powyżsi uczestnicy mogą działać na trzech rynkach:

• Rynku kontraktowym, którego przykładem jest umowa dwustronna pomiędzy odbiorcą końcowym energii i naszym Biurem Marketingu i Sprzedaży w Katowicach,
• Rynku giełdowym (TGE) istniejącym od lipca 2000 r., obejmującym rynek dnia następnego, rynek terminowy i rynek praw majątkowych (rynek "zielonych" certyfikatów) oraz na platformach handlu elektronicznego energią (np. poee),
• Rynku bilansującym, zamykającym bilans energii elektrycznej w systemie, działającym jako rynek dobowo-godzinowy od września 2001 r., a którego operatorem jest PSE-Operator.

Prawne ramy funkcjonowania polskiego rynku energii elektrycznej są zawarte w sześciu podstawowych aktach prawnych:

• Ustawie Prawo energetyczne z dnia 10 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 54 poz. 348), z późniejszymi zmianami (tekst jednolity: Dz.U. 2006 nr 89 poz. 625),
• Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków funkcjonowania systemu elektroenergetycznego (Dz.U. 2007 nr 93 poz. 623), z późniejszymi zmianami (ostatnia: Dz.U. 2008 nr 30 poz. 178),
• Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 2 lipca 2007 r. w sprawie szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią elektryczną (Dz.U. 2007 nr 128 poz. 895),
• Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 14 sierpnia 2008 roku w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej, zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii oraz obowiązku potwierdzenia danych dotyczących ilości energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnym źródle energii (Dz. U. 2008, Nr 156, poz. 969),
• Rozporządzeniu Ministra Gospodarki z dnia 26 września 2007 r. w sprawie sposobu obliczania danych podanych we wniosku o wydanie świadectwa pochodzenia z kogeneracji oraz szczegółowego zakresu obowiązku uzyskania i przedstawienia do umorzenia tych świadectw, uiszczania opłaty zastępczej i obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości energii elektrycznej wytworzonej w wysokosprawnej kogeneracji (Dz. U. 2007 nr 175 poz. 1314).
• Ustawa o podatku akcyzowym z dnia 06 grudnia 2008 r. (Dz.U. 2009 nr 3, poz 11)

Powyższe akty prawne są dostępne m.in. w Internetowym Systemie Informacji Prawnej, prowadzonym przez Kancelarię Sejmu RP.
Inne dokumenty, które mają istotny wpływ na funkcjonowanie polskiego rynku energii elektrycznej to:

• Instrukcja Ruchu i Eksploatacji Sieci Przesyłowej PSE-Operator SA, zawierająca Regulamin Rynku Bilansującego Energii Elektrycznej,
• Instrukcje Ruchu i Eksploatacji Sieci Dystrybucyjnych, wydane przez poszczególnych OSD (Operatorów Sieci Dystrybucyjnych), których lista znajduje się w Katalogu Firm CIRE: OSD,
• Stanowiska i komunikaty Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki ,
• Taryfy OSP (Operatora Systemu Przesyłowego tj. PSE-Operator SA) oraz poszczególnych OSD (Operatorów Systemów Dystrybucyjnych).

Urząd Regulacji Energetyki
Nadrzędnym organem nadzoru nad polskim rynkiem energii jest Urząd Regulacji Energetyki (URE), który działa przede wszystkim poprzez:

• Koncesjonowanie uczestników rynku energii,
• Zatwierdzanie taryf za energię elektryczną, gaz ziemny i ich przesył,
• Wykorzystywanie środków prawnych w celu zapewnienia odpowiedniej jakości obsługi odbiorców,
• Stosowanie instrumentów prawnych dla przeciwdziałania praktykom monopolistycznym.

Jeśli chcecie się Państwo dowiedzieć więcej o URE, odwiedźcie jego stronę internetową: www.ure.gov.pl.

Operator Systemu Przesyłowego
Drugim, przede wszystkim technicznym, regulatorem rynku jest firma PSE-Operator S.A., będąca Operatorem Systemu Przesyłowego (OSP), której zakres zadań obejmuje:

• Dbanie o bezpieczeństwo dostaw energii, poprzez zapewnienie odpowiednich zdolności przesyłowych i nadzór nad bezpieczeństwem funkcjonowania Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE),
• Efektywne i niezawodne prowadzenie ruchu i zarządzanie przepływami w sieci przesyłowej 220 kV i 400 kV, i we współpracy z Operatorami Systemów Dystrybucyjnych w koordynowanej sieci 110 kV, oraz we współpracy z operatorami sieci innych krajów,
• Zapewnienie zdolności KSE do przesyłania i dystrybucji energii elektrycznej, w obrocie krajowym i transgranicznym, poprzez remonty, modernizacje i rozbudowę systemu elektroenergetycznego,
• Dysponowanie jednostkami wytwórczymi przyłączonymi do sieci przesyłowej i koordynowanej sieci 110 kV, zarządzanie połączeniami z systemami elektroenergetycznymi innych krajów, przy uwzględnieniu technicznych i handlowych (umownych) ograniczeń w systemie elektroenergetycznym,
• Zakup usług systemowych, przy jednoczesnym przestrzeganiu przejrzystych i niedyskryminujących zasad rynkowych i świadczenie usług systemowych, niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania KSE,
• Bilansowanie systemu elektroenergetycznego, na poziomie przesyłowym i koordynowanej sieci 110 kV, włącznie z rozliczaniem niezbilansowanych użytkowników sieci,
• Zakup energii elektrycznej na pokrywanie strat sieciowych w sieci przesyłowej, przy jednoczesnym przestrzeganiu przejrzystych i niedyskryminujących zasad rynkowych.

Jeśli chcecie się Państwo dowiedzieć więcej o firmie PSE-Operator S.A., odwiedźcie jej stronę internetową: www.pse-operator.pl.

Począwszy od 01 lipca 2007 r wszyscy odbiorcy energii elektrycznej są uprawnieni do zakupu energii od wybranego sprzedawcy.

Warunkiem istnienia wolnego rynku energii jest zasada dostępu stron trzecich TPA (Third Party Access), dzięki której uprawnieni odbiorcy finalni mogą indywidualnie i swobodnie wybierać dostawcę energii (wytwórcę lub pośrednika), który zaoferuje najlepszą cenę i warunki dostawy.
Specyfika energii elektrycznej powoduje, że jej zużycie jest nierozerwalnie związane z jej przesyłem. Uprawniony odbiorca finalny może jednak „rozłączyć” dotychczasową umowę i zawrzeć osobno:

• Umowę na zakup energii elektrycznej z np. GDF SUEZ Energia Polska S.A.
• Umowę na przesył energii elektrycznej z lokalnym zakładem energetycznym (spółką dystrybucyjną) lub PSE-Operator, w zależności od poziomu napięcia na którym klient jest przyłączony do sieci.

Następuje wówczas przejście z obrotu taryfowego na pozataryfowy.

Przedsiębiorstwo przesyłowe (lokalny zakład energetyczny lub PSE-Operator) jest prawnie zobowiązane do zapewnienia przesyłu energii, jeżeli pozwalają na to warunki techniczne i ekonomiczne.